Werkprogramma Europese Commissie 2021 – Versneld op weg naar een verhoogd 2030-doel?

De Europese Green Deal is planmatig op stoom. Vorige week werden de EU Renovation Wave en de Chemicals Strategy for Sustainability toegevoegd aan een groeiende lijst strategieën die invulling moet geven aan het doel van de EU om het eerste klimaatneutrale continent te zijn in 2050. Triloogonderhandelingen (onderhandelingen tussen de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad van de EU waarin overeenstemming gezocht wordt over nieuwe wetgeving) over de Europese Klimaatwet, die de doelstellingen van de Green Deal vast moet leggen, bevinden zich in de eindfase. Maar terwijl de trein langzaam maar gestaag begint te rijden, wordt ook al voorgesorteerd op een hogere snelheid. In december moet de Europese Raad akkoord gaan met een verhoging van het 2030 emissie-reductiedoel naar ten minste 55%, waar het Europees Parlement haar onderhandelingsinzet al heeft vastgesteld op 60%. De recent gepubliceerde strategieën lijken daarmee nu al achterhaald. Zij zijn immers geschreven in een tijd waarin de EU 2030-doelstelling op 40% lag. De uitdaging voor de Europese Commissie in het komende jaar is daarmee uitvoering van de gepresenteerde strategieën zonder dat aan snelheid wordt ingeboet door het inregelen van het hogere CO2-reductiedoel.

De EU-strategieën zijn vaak niet zo gedetailleerd geformuleerd dat daarmee vaststaat hoe ambities precies juridisch-technisch vorm gaan krijgen. Dit biedt een kans voor de Europese Commissie, omdat een versnelling voor het halen van een verhoogd 2030-doel hierdoor vaak kan worden meegenomen in al geplande herzieningen van wetgeving. Zo wordt in de Chemicals Strategy voor Sustainability gesproken over een “versterking” van de REACH-verordening om de klimaatvoetafdruk van chemicaliën te minimaliseren. Kwantitatieve doelen, of specifieke instrumenten voor het bereiken hiervan komen niet in de strategie naar voren. Alleen de industriestrategie zal in het tweede kwartaal van 2021 volledig herzien worden. Dubbel werk blijft dus beperkt.

In het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2021 worden alle initiatieven van de Commissie voor het komende jaar aangekondigd. Het zwaartepunt van de planning voor de Green Deal ligt daarin in juni. Hoekstenen van het Europees klimaat- en energiebeleid zoals de Renewable Energy Directive, Energy Taxation Directive en Energy Efficiency Directive moeten in juni worden herzien. Plannen uit (niet juridisch bindende) strategieën worden tijdens deze herzieningen uitgewerkt in wetgeving en krijgen juridische waarde. In eerste instantie dienden herzieningen ertoe om invulling te geven aan plannen en ambities uit strategieën onder de Green Deal.  Inmiddels moeten ze ook gezien worden als het moment waarop de Europese Green Deal op snelheid moet worden gebracht voor het behalen van de 2030 doelstellingen. Zo moet de herziening van het Emission Trading System nu niet alleen maar leiden tot een mogelijke uitbreiding van het ETS naar nieuwe sectoren als de gebouwde omgeving en het transport, maar moet ook extra gekeken worden naar een aangescherpt afbouwpad van het aantal emissierechten en van het aantal gratis verstrekte emissierechten. De herzieningen van de Energy Efficiency Directive en de Energy Performance of Buildings Directive in het kader van de Renovation Wave moeten optellen tot een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen door gebouwen met 60%, vermindering van eindenergieverbruik met 14% en vermindering van het energieverbruik voor verwarming en koeling met 18% in 2030. Om dit te bereiken zal de Commissie bijvoorbeeld het toepassingsgebied van de energie-efficiëntievereisten voor Rijksvastgoed uitbreiden tot alle overheidsniveaus en de jaarlijkse renovatieverplichting voor Rijksvastgoed verhogen als onderdeel van de herziening van de EED. Om een verhoogd 2030 doel te halen zal de jaarlijkse renovatieverplichting sneller verhoogd moeten worden.

Bestaande knoppen moeten dus harder aangedraaid worden om het hogere 2030-doel te halen. Met nieuwe beleidsknoppen moet direct hoog worden ingezet op het behalen van het gewenste tempo, hoewel ze soms op principieel niveau al controversieel zijn. Hierdoor krijgen discussies naast een principiële dimensie (welke knoppen willen we gebruiken?) ook een draagkracht-dimensie (hoe zou de knop gebruikt moeten worden?). Als het gemiddeld energielabel van bestaande bouw bijvoorbeeld laag is in een bepaalde lidstaat, is een versneld gefaseerde invoering van verplichte minimale energieprestatienormen in de bestaande bouw lastig te accepteren voor deze lidstaat. Verhoging van het 2030 doel zal dus leiden tot politiek laveerwerk na juni 2021.

Een verdere discussie die kan worden aangewakkerd door een hoger 2030-doel betreft een keuze tussen “low-hanging fruit” – snelle CO2-winst – en meer ingrijpende systeemkeuzen, die wellicht langer nodig hebben om tot wasdom te komen, maar uiteindelijk leiden tot een duurzamer integraal systeem.  Deze discussie vond op Nederlandse schaal al plaats toen de Europese Commissie bezwaar maakte tegen subsidiëring van waterstof uit elektrolyse vanuit de SDE++-regeling. Inzet op korte-termijn CO2-winst kan systeemkeuzes in de weg staan. Met een verhoogd 2030-doel kunnen korte-termijn keuzes “noodzakelijker” worden.

Een verhoogd 2030-doel hoeft dus over het algemeen niet te leiden tot dubbel werk. Alleen de industriestrategie zal op de schop gaan. Wel kan een verhoging van het doel zorgen voor hevigere politieke discussies over reeds geplande wetsherzieningen. Niet alleen krijgen sceptische lidstaten meer reden om bepaalde beleidsopties te bevechten, maar ook zal overwogen moeten worden hoe snelle CO2-winst en lange termijn systeemkeuzes kunnen worden verenigd. Of deze discussies de aanname van wetsherzieningen, en daarmee de implementatie van de Green Deal, vertragen, zal blijken in juni 2021.

Analyse programma’s Europese Verkiezingen 23 mei

Klimaat en energie is voor veel Nederlandse partijen een belangrijk thema bij de aanstaande Europese verkiezingen op 23 mei. Publieke Zaken signaleert in de verkiezingsprogramma’s een aantal overeenkomsten en verschillen.

CO2-reductie
Bijna alle partijen willen de Europese ambitie voor CO2-reductie omhoog schroeven. D66, PvdA, VVD, CU/SGP (die samen één lijst hebben in Europa) en 50PLUS willen de Europese doelstelling verhogen naar 55% in 2030 (nu 40%), om het ‘Parijs’-doel – geen CO2-uitstoot meer in 2050 – te halen. GroenLinks wil naar 60% en de Partij voor de Dieren zelfs naar 65% in 2030. Alleen het CDA laat zich niet uit over een tussendoel, maar wil wel dat Europa zich houdt aan het Klimaatakkoord van Parijs. Forum voor Democratie wil het Klimaatakkoord opzeggen.
Binnen het huidige Europese systeem van verhandelbare emissierechten (ETS) zijn bijna alle partijen het erover eens dat de prijs per ton CO2 omhoog moet, GroenLinks noemt als enige een bedrag van €40. De Partij voor de Dieren wil het ETS-systeem afschaffen.

Hernieuwbare energie
Op FvD na willen alle partijen het gebruik van fossiele brandstoffen afbouwen. Wind en zon worden het meest genoemd, alleen de VVD wil kernenergie als mogelijke bron behouden en FvD wil dat er Europees onderzoek wordt gedaan naar de mogelijkheden van een thoriumcentrale. Ook zijn de meeste partijen bereid om hier subsidiefondsen voor vrij te maken, met name voor innovatie op dit gebied, zoals de ontwikkeling van ‘superbatterijen’ (PvdA).

Circulaire economie
De VVD, PvdA, D66, GroenLinks en PvdD willen allen dat het gebruik van plastic zoveel mogelijk wordt vervangen door duurzamere alternatieven en dat er meer wordt gerecycled. D66, GroenLinks en PvdD noemen daarbij invoering van statiegeld en GroenLinks noemt tariefdifferentiatie als mogelijkheid.

Mobiliteit
Opvallend is dat alleen GroenLinks en D66 in hun programma hebben opgenomen dat fossiele brandstoffen voor auto’s volledig moeten worden uitgebannen. De andere partijen houden het bij het verscherpen van de emissienormen van auto’s. Elektrisch rijden moet volgens GroenLinks, D66, PvdA, CDA en CU/SGP gestimuleerd worden, waarbij D66 en PvdA ook nog expliciet het uitrollen van laadpaalinfrastructuur noemen en het CDA het ontwikkelen van batterijtechnologie als belangrijk element noemt.
Belangrijke rode draad is dat alle partijen, behalve Forum voor Democratie, vinden dat het ambitieniveau in de EU op het gebied van klimaat en energie omhoog moet. Aangezien deze partijen deel uitmaken van Europese groepen met ongeveer dezelfde ideeën is dit een indicator van de plannen waar de nieuwe Europese Commissie, die ergens in het najaar benoemd zal worden, mee gaat komen.

Alle verkiezingsprogramma’s zijn terug te vinden op Mijn Publieke Zaken. Voor vragen of nadere duiding, neem contact op met Julie@publiekezaken.eu.

Commissie tevreden over eigen voortgang Energie Unie

Dinsdag 9 april presenteerde de Europese Commissie haar vierde rapport over de Energie Unie. In ronkende bewoordingen stelt de Commissie dat dit pakket aan maatregelen, met het ‘Clean energy for all Europeans’ pakket (ook wel bekend als het Winterpakket) van eind 2016 als grootste onderdeel, een groot succes is.

Voor Europese begrippen is een onderhandelingsperiode van twee jaar in zulke gevoelige dossiers inderdaad een hele prestatie. De ambities voor 2030 voor hernieuwbare energie, het verminderen van CO2 -uitstoot en energie-efficiëntie zijn naar boven bijgesteld, waarmee – indien deze doelen ook daadwerkelijk worden behaald- de EU zich houdt aan de afspraken uit het Parijs-akkoord. Ook wordt flink de portemonnee getrokken voor onderzoek en innovatie, onder andere om de Europese batterijenproductie een boost te geven en voor het verbeteren van de energie-infrastructuur. Goede berichten dus, zo vlak voor de Europese verkiezingen eind mei.

De vraag is wel of al deze richtlijnen ook daadwerkelijk leiden tot een vermindering van de CO2-uitstoot. Immers: met het vaststellen van ambities alleen worden deze nog niet waargemaakt. De uitvoering ervan ligt grotendeels op het bordje van de lidstaten, waarbij sommigen, waaronder Nederland, nog behoorlijk achterlopen in het behalen van de nationale doelstellingen.  Veel zal dus ook afhangen van de uitslag van de EP-verkiezingen, en de mate waarin de nieuwe Europese Commissie aan deze ambities concreet invulling geeft.

Al het nieuws over de Europese verkiezingen en de ambities van de nieuwe Europese Commissie op energiegebied is te volgen via onze EU-monitor. Proefabonnement? Neem contact op met anne@publiekezaken.eu

Minister Wiebes: het klimaatbeleid is een project van een generatie

Kort voor de kerstvakantie werd het concept-Klimaatakkoord gepresenteerd en op 17 januari was minister van EZK Eric Wiebes aanwezig bij de nieuwjaarsbijeenkomst van Publieke Zaken om zijn visie te geven op het klimaatbeleid. De bijeenkomst werd ingeluid door de bekende energiecommentator Remco de Boer, die treffend Wiebes’ gebruik van eufemismen omschreef: ‘Tien maanden lang hebben honderden mensen gewerkt aan de verbouwing van ons land. Wiebes noemt het een leuk beginnetje.’ De Boer erkende wel dat de minister geen makkelijke taak heeft, met aan de ene kant Klaas ‘proefballon’ Dijkhoff en aan de andere kant Rob ‘Robot’ Jetten in de cockpit. ‘De minister redt wat er te redden valt’, concludeerde hij.

Vervolgens was het aan de minister zelf om zijn dilemma’s en oplossingen te schetsen. Het doel is het probleem niet, aldus Wiebes. ‘Er zijn meer meningen over instrumenten dan over de doelen’. Het probleem is dat er allerlei mensen zijn die instrumenten van tafel willen halen. Geothermie staat dan opeens gelijk aan aardbevingen, zon op land is slecht voor de agrarische sector en ‘biomassa is eigenlijk nooit een goed idee’. Mijn belangrijkste rol is de alle opties steeds terug aan de tafel te brengen. Als we opties uitsluiten, loopt Nederland echter het risico dat het klimaatbeleid een heel stuk duurder wordt, zo waarschuwde Wiebes.

Hoe duur dan precies? Volgens de minister wordt 0,5% van het nationaal inkomen op dit moment besteed aan het klimaatbeleid. De economische groei bedraagt ongeveer 2,5%. We moeten het klimaatbeleid zien als een verzekeringspremie, aldus Wiebes. Economische groei heeft nare neveneffecten zoals meer CO2-uitstoot en die kunnen we met de premie aanpakken. Ook nuanceerde de minister de houding van de industrie, die in de media niet altijd positief wordt omschreven. ‘De industrie stoot een kwart uit, heeft een derde van de opgave en krijgt een zesde van de subsidies’. De vraag of het klimaatbeleid eerlijk is, is daarmee niet beantwoord. Bij de huishoudens ‘telt immers elke cent’, aldus Wiebes. Bovendien is het van groot belang dat mensen weten wat hen te wachten staat. Op die manier kunnen we de transitie uitvoeren die niet alleen eerlijk is, maar ook eerlijk voelt. ‘Het is een project van een generatie’, concludeerde de minister.

Zomerlezing door premier Mark Rutte

Na een urgente migratietop in Malta, een Nederlands ‘no’ tegen Trump en een ontmoeting met de Britse premier Theresa May deed onze minister-president Mark Rutte op 4 juli Publieke Zaken aan. Hier gaf hij antwoord op de vraag die op ieders lippen brandde: hoe verliep dat bezoek aan het Witte Huis nu echt? Volgens Rutte was er sprake van een ontspannen sfeer. ‘We hebben immers dezelfde handelsachtergrond, alleen heb ik mijn naam niet op een gebouw staan’, grapte de premier. Bovendien heeft Nederland een handelstekort ten opzichte van de VS, dus vroeg Rutte aan Trump wat hij daaraan ging doen. ‘De Brexit is en ongelooflijke gebeurtenis, maar we hebben geen andere keus dan hem adequaat uitvoeren,’ zei de premier. Goede relaties met Groot-Brittannië zijn voor Nederland van groot belang.

Na deze geopolitieke introductie was er ook ruimte voor vragen vanuit de zaal. Bij Publieke Zaken is het geen verrassing dat de premier nog even het vuur aan de schenen werd gelegd over energievraagstukken. Rutte benadrukte dat groenrechts weliswaar geen geslaagd merk is gebleken, maar dat dit concept wel aan de basis staat van zijn opvattingen. ‘We moeten van Nederland een gidsland maken als het gaat om het klimaat. Andere landen moeten ons weten te vinden zoals dat nu al bij water en agrofood het geval is’, stelde Rutte. Tegelijkertijd herhaalde hij dat Nederland te klein is om te ver uit de pas te lopen. We moeten binnen Europa een oplossing vinden of anders met de ons omringende landen. Volgens de premier is het geen optie om de rest van de wereld aan te spreken op vervuiling, terwijl wij zelf ‘de pijp laten roken’. De premier was zeer positief over de Nederlandse ambities en de toekomstige generatie: ‘de jongeren hoef ik in ieder geval niet meer te overtuigen, want zij zijn al pro-klimaat’. Met deze hoopvolle boodschap in gedachten kijken wij terug op een geslaagde bijeenkomst!

De energietransitie: vertrouwen in elkaar en in de toekomst

“Dit is geen kabinet van stilstaan”, zo opende Gert-Jan Segers op woensdag 31 januari zijn lezing voor zo’n negentig geïnteresseerden in een vol Publieke Zaken-kantoor. In zijn speech blikte de ChristenUnie-leider vooruit op het dit jaar te sluiten Klimaat- en Energieakkoord.

Segers sprak zijn bewondering uit voor minister Wiebes. “Hij is in staat geweest om in korte tijd een stilliggend project weer op gang te brengen.” Wiebes’ politieke kleur staat hem daarbij absoluut niet in de weg. “Het is niet liberaal om je troep niet achter je op te ruimen”, aldus Segers. “Zo kan je samen verder.” Hij benadrukte dat Groningen op dit moment bovenaan de kabinetsagenda staat.

De tweede uitdaging is om ervoor te zorgen dat mensen met een smalle beurs ook mee kunnen doen aan de energietransitie. “Ik maak me zorgen om energiearmoede”, zei Segers. “De transitie in de gebouwde omgeving is een enorme opgave, niet in de laatste plaats in het sociale domein.” Hiervoor moet nog een bestuursakkoord worden afgesloten. In reactie op de vraag of nul-op-de-meter essentieel is, antwoordde hij dat nieuwbouwwijken anders worden gebouwd. “Als nul-op-de-meter een norm is, moet alles en iedereen eraan werken om die te halen.”

Naast de huishoudens hebben we natuurlijk ook de industrie nodig om de klimaatdoelen te halen. Wie het Regeerakkoord leest, kan niet om Carbon Capture and Storage (CCS) heen. “Waarom moeten we nog een akkoord sluiten als we het antwoord al weten?”, klonk het uit de zaal. “Dit kabinet wil niet achterblijven bij het Akkoord van Parijs,” bevestigde Segers. Volgens hem zijn de middelen om de geformuleerde klimaatdoelstellingen te halen van ondergeschikt belang aan het doel zelf. “Zonder CO2-opslag wordt het lastig om de ambities van ChristenUnie en D66 waar te maken.”

Ten slotte werd de Nederlandse innovatiekracht besproken. “Wind op zee is ontwikkeld door innovatie”, stelde een bezoeker. “Hoe realiseren we meer innovatie als er niet genoeg technici zijn?” Segers gaf aan dat de overheid slechts beperkte invloed heeft om jongeren voor technische studies te laten kiezen. “Het is moeilijk om in te schatten waar iemand over vier jaar terecht moet komen, in een technologie die telkens vooruit gaat.”

Toch sloot de ChristenUnie-voorman af met een positieve boodschap: “Innovatie zit in ons DNA. De economie en samenleving passen zich snel aan en ondernemers zien altijd kansen. Dat stemt mij hoopvol”.

 

De begroting binnenstebuiten gekeerd – Verslag van de workshop begroting op 3 oktober

Op dinsdagmiddag 3 oktober verzamelt een groep energie-experts zich in het sfeervolle tuinhuis van de Haagsche Kluis voor een workshop over de begroting. Aukje de Vries, woordvoerder Financiën voor de VVD in de Tweede Kamer, neemt de zaal mee door de begrotingscyclus. Begroten, waarom doen we dat eigenlijk? ‘Politici zijn net mensen’, zegt De Vries lachend, ‘zonder een goede begroting ontstaat er chaos’. Eigenlijk is de Tweede Kamer het hele jaar met drie begrotingen bezig: die van het voorbije, het lopende en het komende jaar. Het is dan ook lastig om te bepalen wat het juiste moment is voor externe input. De Vries wil wel een tipje van de sluier oplichten: ‘dat moment ligt heel vroeg, nog vóór Prinsjesdag’, stelt ze.

De Vries legt ook uit dat de Tweede Kamer gebonden is aan strenge begrotingsregels, die gelden voor de hele regeerperiode. Het is belangrijk om deze te kennen. Ze geven aan waar ruimte is om te schuiven met geld. De vraag klinkt of De Vries weet hoe het voor de komende kabinetsperiode zit. ‘Het Regeerakkoord? Dan zeg ik altijd met een uitgestreken gezicht: “Daar mag ik niks over zeggen”.’

Na de basiskennis weer opgefrist te hebben, is het tijd voor een beter inkijkje in de begroting van Economische Zaken (EZ). ‘Er is weinig ruimte voor nuance in het energiedebat’, stelt Hans van Cleef, senior sectoreconoom bij ABN AMRO. Dit ziet hij ook terug in de begroting van EZ. ‘Het publiek wil een zwart-wit discussie’, zegt Van Cleef terwijl hij een afbeelding van een zebra laat zien. De boodschap? De zebra heeft een regenboogjasje nodig. Het energiedebat kent immers meer kleuren dan alleen zwart en wit.

De overheid moet mensen ook aanspreken, stelt Van Cleef. De noodzaak tot bewustwording van duurzaamheid wordt steeds groter, en daarom moet de overheid hiervoor marketingbudget vrijmaken. Ook geeft Van Cleef aan dat het voor banken moeilijk is om gedurfde projecten voor duurzame energie te financieren. ‘De oplossing ligt in standaardisatie en kennisopbouw.’ Toch is het niet alleen hernieuwbaar wat de klok slaat. ‘De olieprijs zal in 2018 hoger liggen dan de door het kabinet voorspelde 50 USD per vat. De markt trekt aan, en er zal een balans ontstaan,’ aldus Van Cleef.

We moeten het samen doen. Zowel wereldwijd, waar Nederland bijvoorbeeld jaarlijks 2,5 miljoen mensen van duurzame energie voorziet, als in ons land zelf. Dat laatste vraagt ‘om meer aandacht voor de energietransitie, CO2-reductie en bewustwording bij de consument’, zegt Van Cleef.

Kortom: de begroting is heel belangrijk, maar het energiebeleid is niet alleen in cijfers te vangen.

Foto’s door Annemoon van Hemel, tekst door Sam Lansink

Podcast BNR energie gaat van start

VaRemco de Boerndaag start de reeks uitzendingen van de nieuwe podcast BNR Energie met presentator Remco de Boer. De podcast gaat volledig over de energietransitie en is te luisteren via BNR.nl, de BNR-app, Spotify en Itunes.

In de eerste aflevering van BNR Energie gaat Remco de Boer in gesprek met een echte Zeeuw. Met als thuisbasis Middelburg, maar sinds 2010 ‘gestationeerd’ aan het Binnenhof. VVD-Kamerlid André Bosman.

Luister hieronder naar de podcast:
#1 Wat is de energieagenda van de VVD?

#2 De chef windenergie

#3 De activist

#4 De econoom

#5 De rekenmeester

#6 De grootverbruiker

#7 De energieagenda van het CDA

 

We kijken terug op een geslaagde en constructieve verkiezingsbijeenkomst!

Natuurlijk was het thema energie, duurzaamheid en Klimaat. Remco de Boer (BNR/FD) trapte de bijeenkomst af met een scherpe en hilarische column om het publiek vast op te warmen (klik hier om een deel terug te lezen). Zo stelde “het CDA in het Trump-tijdperk erg teleur, veel te degelijk”.  Daarna gingen Agnes Mulder (CDA) en Andre Bosman (VVD) in debat onder leiding van Carla Joosten. Ook het publiek kon de ervaren Kamerleden kritisch bevragen!

De urgentie voor de energietransitie wordt gevoeld, zo stelde Agnes Mulder: “Er is geen plan B, dit moeten we gewoon doen. We kunnen het ons niet veroorloven dat dit een hobby blijft van de linkerkant van de Kamer.” Daarbij kiest het CDA voor “innovatie, werkgelegenheid en draagvlak”.

De energieagenda van Minister Kamp stelt dat we gaan sturen op CO2. Een verstandige doelstelling vindt Andre Bosman: “Als CO2 een reële prijs krijgt, gaan zaken vanzelf en gaat iedereen aan de slag met energiebesparing en investeringen. Bij een CO2 prijs binnen het ETS blijven we echter wel kijken naar wat andere landen doen”.

Andre Bosman gaf daarnaast een toelichting op zijn amendement op het wetsvoorstel Voortgang Energietransitie. Bosman stelt voor om de verplichte aansluiting op het gasnet los te laten. Hij wil “de gemeenten in hun kracht te zetten om na te denken wat ze kunnen doen aan alternatieven voor een gasaansluiting.”

Ook Remco Dijkstra (VVD) was aanwezig bij het debat. Op verzoek gaf hij een korte toelichting op zijn activiteiten in de rol van Rapporteur over het Europese Winterpakket en de Energie-unie. “Energie en Klimaat zijn immers bij uitstek zaken die je Europees moet regelen”.

Voorafgaand aan het debat vond ook de lancering van “Mijn Publieke Zaken” plaats. Onze nieuwe database om altijd op de hoogte te blijven van de beleidsontwikkelingen in Den Haag en Brussel. Klik hier voor de informatiefolder.

Bijgaand een impressie van de bijeenkomst.

  • 1
  • 2
Search